Lezersvraag: hoe zit het met de familiejuwelen en privéjuwelen van Máxima?

Als Máxima wil schitteren kan ze terugvallen op de familiejuwelen of haar eigen privéjuwelen. Maar hoe zit die verdeling precies? Wat valt onder welke collectie? Deze lezersvraag popte op in mijn mailbox.

Toen koning Willem lll in 1890 overleed, was alleen zijn dochter Wilhelmina nog in leven. Een groot deel van de historische Oranjecollectie kwam zo in haar kluis terecht. Ook na het overlijden van Wilhelmina in 1962 bleef de verzameling intact. Juliana was immers enig kind. Toen laatstgenoemde in de jaren ’60 nadacht over de toekomst van de Oranjejuwelen, was er echter sprake van vier partijen: Beatrix, Irene, Margriet en Christina.

Niet iedere dochter had even veel belang bij een fonkelend diadeem. Qua veiligheid en erfbelasting komt er bij zo’n groot juweel wel het een en ander om de hoek kijken. De monarchie zou evenmin gebaat zijn bij een opsplitsing van de historische parures. Met dat in het achterhoofd werd er in 1968 een stichting opgericht ten behoud van de juwelencollectie. De historische tiara’s, colliers en broches zouden voortaan niet meer van een specifieke Oranje zijn, maar van een stichting. Dit had als bijkomend voordeel dat er bij een overlijden ook geen erfbelasting berekend hoeft te worden. De ondergebrachte stukken mochten niet verkocht worden, zo kwam in de statuten te staan.

Nu was de koninklijke collectie in de tijd van Wilhelmina al niet helemaal intact gebleven. De pauwenstaartparure kwam in de jaren ’50 in bezit van prinses Irene. Wilhelmina schonk haar die – tot grote verbazing van Beatrix.

Het saffieren diadeem dat Wilhelmina voor haar huwelijk cadeau had gekregen van de bevolking, werd in de jaren ’60 opgebroken en vermaakt tot nieuwe, meer draagbare stukken die werden verdeeld onder de vier zussen van Soestdijk. Met grote regelmaat draagt Máxima de oorhangers die Beatrix via deze weg verkreeg.

De familiejuwelen en de stichting

Voor de rest was de historische verzameling nog grotendeels intact. Denk hierbij aan de Mellerio-parure, de huisdiamanten, de diamanten rivière, de grote devant de corsages, en ga zo maar door. Stukken die in het verleden werden verkregen en van generatie op generatie zijn doorgegeven.

Ook de aquamarijnen en het diadeem voor de parelknopen, verkregen ten tijde van koningin Juliana, werden in de stichting ondergebracht.

Naast een kluis vol historische stukken, had Juliana ook veel eigen juwelen. Broches, oorhangers, armbanden en colliers die ze tijdens haar koninklijke loopbaan had gekregen of gekocht. Deze werden na haar overlijden verdeeld onder familieleden en wellicht wat vrienden. In het verleden schreef onze juwelenkenner Edwin hier een uitgebreide blog over, maar ik zie dat die de digitale verhuizing niet heeft overleefd. Gelukkig heb ik de tekst en foto’s nog, dus die zal ik binnenkort weer uploaden.

Ook Máxima kreeg een paar mooie stukken van Juliana cadeau. Deze vallen dus niet onder de stichting en zijn haar privébezit. Denk hierbij aan de gouden veerbroche en de set met rozenkwarts.

Máxima en haar privéjuwelen

Naast de geërfde stukken van Juliana heeft Máxima door de jaren heen zelf ook een riante collectie juwelen bij elkaar gesprokkeld. Deze mag ze uitlenen aan familie en vrienden, want ze zijn van haarzelf. Ook mag ze die na haar overlijden doorgeven aan haar dochters. Maar laten we hopen dat dit nog héél lang duurt.

Denk bij de privéjuwelen bijvoorbeeld aan de Tutti Frutti-set.

De oorhangers van Hemmerle en JAR Paris zien er misschien uit als gezellige koopjes, maar zijn met prijskaartjes van tienduizenden euro’s echte topstukken.

Van juwelier Steltman heeft de koningin prachtige oorhangers, ringen en armbanden. Ook die zijn van haarzelf.

Omdat de koninklijke familie alle juwelen bestempelt als privé, bestaan er echter veel vraagtekens rondom beide collecties. Want wat is precies privé en wat is historisch? Neem het diamanten collier waar Máxima in 2016 voor het eerst mee werd gezien. Het zou zomaar kunnen dat ze dat heeft aangetroffen in de onderste lade van de koninklijke kluis en dat het een historisch stuk is. Evengoed zou het privébezit kunnen zijn. Over de status wordt geen enkele mededeling gedaan.

Ook de herkomst van veel parelcolliers is onbekend.

Waarde

Nu vraag je je misschien af: is dat een probleem? Moeten wij per se weten tot welke collectie een juweel behoort? Als ik kijk naar omliggende landen, dan is daar doorgaans een groot besef van de historische waarde van de historische collectie. In Denemarken wordt ieder juweel uitgebreid besproken op de website van het hof. Een deel van de collectie is ook tentoongesteld. In Zweden verschijnt er met regelmaat een documentaire op televisie, waarin de geschiedenis van de juwelen wordt verteld door de Bernadottes zelf. Je krijgt als kijker het idee: zij dragen niet alleen een diadeem, maar ook een stuk geschiedenis op hun hoofd. Je merkt dat ze aan het Zweedse hof de collectie op waarde schatten. In het Verenigd Koninkrijk idem dito.

Waarom transparantie belangrijk is

In Nederland zien ze de juwelen helaas als privé. Er wordt geen transparantie gegeven wordt over de herkomst ervan, of de omvang van de collectie. Ik vind dat een gemiste kans, maar nog belangrijker vind ik het dat er achter de schermen wél duidelijkheid bestaat over de verdeling. Hoe kan men anders controleren of er juist mee wordt omgesprongen? Een privéjuweel onderhands doorgeven klinkt misschien niet koninklijk, maar in 2019 bleek uit onderzoek van het NRC dat vergelijkbare kwesties in het verleden zeker wel zijn voorgekomen. Zo verkocht de familie voor 20 miljoen euro de inboedel van Paleis Het Loo aan de Staat, terwijl de meubelstukken al van de Staat waren. Ook kreeg de familie nog jarenlang onderhoudsgeld voor de meubels, terwijl het Rijk het onderhoud deed.

Uit onderzoek van Zembla bleek bovendien dat de zussen van prinses Beatrix de erfbelasting na het overlijden van koningin Juliana betaalden met kunst. Dat mag in Nederland, maar de voorwaarden schrijven voor dat de stukken die het Rijk op deze manier verkrijgt, zichtbaar moeten zijn voor het grote publiek. Daar is bij de Oranjes slechts beperkt sprake van. Sterker nog: de kunstwerken hangen gewoon nog in de paleizen. Om dergelijke kwesties in de toekomst te voorkomen, pleit ik voor beduidend meer transparantie rondom de juwelen. Juist door openheid te bieden, laat je zien dat je de historische waarde van de collectie respecteert—én voorkom je dat de schijn van achterkamertjespolitiek blijft hangen.