100 jaar prins Claus: alles over zijn leven

Aanstaande zondag is de 100e geboortedag van prins Claus. De koninklijke familie gedenkt dan dat prins Claus 100 jaar geleden is geboren in Hitzacker. In deze blog een terugblik op het leven van prins Claus.

Komende zondag, 6 september 2026, zou prins Claus honderd jaar zijn geworden. Hoewel hij al in 2002 overleed, blijft de echtgenoot van koningin Beatrix in het geheugen gegrift staan als een van de meest geliefde en gerespecteerde leden van het Nederlandse koningshuis. Een terugblik op het leven van de man die begon als omstreden Duitse diplomaat en uitgroeide tot de nationaal gewaardeerde prins.

Prins Claus werd geboren op 6 september 1928 als Claus (Klaus) George Wilhelm Otto Friedrich Geert (Gerd) von Amsberg op Landgoed Dötzingen, een historisch landgoed vlak bij de plaats Hitzacker. Hitzacker ligt aan de Elbe in de Duitse deelstaat Nedersaksen. Bijna twee jaar van zijn leven woonde hij in deze plaats, samen met zijn ouders. Zijn vader, Claus Felix von Amsberg, was sinds 1917 rentmeester op het landgoed, nadat hij eerst in Afrika een avontuur als planter was aangegaan. Dat liep niet goed af, waarna hij deze functie kreeg.

Familie prins Claus

Claus Felix, de vader van Claus, trouwde op 4 september 1924 (vandaag 102 jaar geleden) met Gösta Julie Adelheid Marion Marie Freiin von dem Bussche-Haddenhausen. Gösta was de jongste dochter van Gabriele Freiin von dem Bussche-Ippenburg, die sinds 1922 vrouw van Dötzingen was. Daardoor was ook Claus’ moeder Gösta van lage, zij het oude adel (haar vader werd pas in 1884 Freiherr (baron).

Claus Felix en Gösta kregen samen zeven kinderen, één zoon (‘onze’ prins Claus) en zes dochters: Sigrid (1925-2018), Rixa (1927-2010), Margit (1928-2014), Barbara (1930-2023) en Theda (1939) en Christina (1945). Alleen Theda en Christina zijn nog in leven. Zouden zij er zondag ook bij zijn in Hitzacker?

Leven in Tanzania en Duitsland

 In 1928 vertrok het gezin naar Tanganyika, dat later Tanzania werd. Tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was Claus Felix hier bedrijfsleider van een Duits-Britse koffie- en sisalplantage. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Claus Felix vastgehouden in Afrika. Pas in 1947 kwam hij weer vrij.

Prins Claus zelf keerde in 1933 terug naar Duitsland, waar hij in Bad Doberan verbleef om zijn school af te maken. In Bad Doberan (Mecklenburg-Vorpommern) maakte hij zijn basisschool af op de Friderico-Francisceum. Hier woonde hij bij zijn grootouders. Tussen 1936 en 1938 verbleef hij nog korte tijd op een Duitse kostschool in Tanzania, waarna hij voor zijn verdere opleiding definitief terugkwam in Duitsland. Echter: de jaren die hij in Afrika doorbracht, legden de basis voor zijn latere maatschappelijke passie. Hij was nauw betrokken bij ontwikkelingssamenwerking.

Zijn latere tienerjaren werden overschaduwd door de Tweede Wereldoorlog. Zoals voor de meeste Duitse jongeren uit die tijd verplicht was, maakte hij deel uit van de Hitlerjugend en werd hij aan het einde van de oorlog opgeroepen voor de Wehrmacht.

Opleiding en carrière

Om in aanmerking te komen voor de studie werktuigbouwkunde, was hij van januari tot november 1948 werkzaam in een machinefabriek in Winsen, vlakbij Hamburg. Helaas werd Claus uitgeloot, waarna hij besloot om rechten te gaan studeren aan de universiteit in Hamburg. Als werkstudent had hij allerlei baantjes. In 1952 studeerde hij af in Hamburg. Het jaar er daarna overleed de vader van prins Claus helaas.

Tijdens een stage in de Verenigde Staten, waar hij een korte periode werkzaam was op een advocatenkantoor, hield hij zich bezig met het rechtsherstel van Joodse Duitsers in West-Duitsland. Daarna koos hij een nieuwe richting, namelijk diplomatie. Na een geslaagde selectietest, werd hij in 1957 ambtenaar op het West-Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken. In 1958 slaagde hij voor het examen attaché.

Zijn eerste buitenlandse diplomatieke baan was die van derde ambassadesecretaris in de Dominicaanse Republiek. Hij werd bevorderd tot tweede secretaris van de West-Duitse ambassade, maar bleef hoop houden op een post in Afrika. In 1961 werd hij tweede ambassadesecretaris en eerste medewerker van de ambassadeur, in Ivoorkust.

Ontmoeting met prinses Beatrix

En toen was daar de ontmoeting met de Nederlandse prinses Beatrix. Op oudejaarsavond 1962 ontmoette hij de Nederlandse prinses Beatrix voor het eerst op een feestje bij vrienden in Bad Driburg. Anderhalf jaar later volgden ontmoetingen rond het huwelijk van prinses Tatiana zu Sayn-Wittgenstein en Prins Maurits van Hessen. In 1963 ging Claus in Bonn werken op het ministerie van Buitenlandse Zaken, sectie Economische Betrekkingen met Afrika ten zuiden van de Sahara. Beatrix en Claus bleven elkaar echter ontmoeten. Prins Richard zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg (de overleden echtgenote van de Deense prinses Benedikte) fungeerde als rookgordijn.

Toen in 1965 bekend werd dat kroonprinses Beatrix haar hart had verloren aan een Duitse diplomaat, reageerde Nederland emotioneel. De Tweede Wereldoorlog lag nog vers in het geheugen, en het huwelijk van de troonopvolgster met een Duitser stuitte op fel protest. Tijdens hun bruiloft op 10 maart 1966 in Amsterdam gooiden demonstranten rookbommen naar de Gouden Koets.

Prins Claus liet zich echter niet uit het veld slaan. Met een opmerkelijke combinatie van bescheidenheid, wijsheid, zelfspot en oprechte interesse in de Nederlandse samenleving, wist hij binnen een aantal jaren het Nederlandse volk voor zich te winnen. Hij leerde in sneltreinvaart behoorlijk goed Nederlands spreken en toonde zich een scherp observator.

Maatschappelijk betrokken

In zijn rol als prins-gemaal zocht Claus naar een betekenisvolle invulling. Hij zette zich intensief in voor internationale samenwerking en de ondersteuning van ontwikkelingslanden.

Zijn gevoel voor humor en eigenzinnigheid kwamen op een bijzonder manier tot uiting in 1998 tijdens de uitreiking van de Prince Claus Awards. In een beroemd geworden toespraak riep hij alle mannen op zich te bevrijden van het “dwangbuis” van de das, waarna hij live op het podium zijn eigen stropdas aftrok en op de grond wierp.

Kwetsbaarheid en blijvende erfenis

Het leven aan het hof kende ook schaduwzijden. De strikte beperkingen die aan zijn rol verbonden waren, vielen de gedreven Claus zwaar. Hij worstelde met zware depressies en latere gezondheidsproblemen, zoals de ziekte van Parkinson. Zijn openheid over zijn mentale en fysieke kwetsbaarheid dwong veel respect af.

Toen prins Claus op 6 oktober 2002 op 76-jarige leeftijd overleed, rouwde heel Nederland. Honderd jaar na zijn geboorte herinneren we hem niet als de omstreden vreemdeling van 1965, maar als een intelligente en meelevende, moedige vernieuwer van de monarchie.

Wat we ons ook altijd zullen blijven herinneren is de liefde tussen Beatrix en Claus.

Beatrix en zoons in Hitzacker

Zondag zullen prinses Beatrix, koning Willem-Alexander en prins Constantijn een bezoek brengen aan Hitzacker. Maandag volgt er een verslag op onze website.