Een veelgestelde lezersvraag: mocht Amalia korte mouwen dragen tijdens de begrafenis?

Tijdens de begrafenis van koning Harald droeg prinses Amalia een jurk met korte mouwen. Mag dat eigenlijk wel? Deze lezersvraag kwam woensdag al van alle kanten binnen. Hoogste tijd voor een blog over mode ten tijde van rouw.

Toen Nederland in 1815 een monarchie kreeg met de allereerste Oranjevorst, moest koning Willem I van A tot Z een eigen hof optuigen. Een duimendik etiquetteboek – inclusief kledingvoorschriften ten tijden van rouw- hoorde daar ook bij. De hofetiquette van koning Willem I kende maar liefst drie stadia van rouw. Bij grote rouw mocht er niets glimmen of glanzen. Zelfs de gespen op de schoenen moesten dof en zwart zijn. Bij de halve rouw mochten er wel zwarte juwelen of parels gedragen worden, maar kant was zeer not done. Bij kleine rouw was een klein vleugje wit toegestaan. Wie meer wil weten over de historische regels, kan het boek Haagse Hofmode raadplegen.

Ten tijde van koning Willem III werden de regels versoepeld. In de rouwperiode werd bijvoorbeeld bont toegestaan. De kleding bleef zwart, maar de accessoires mochten grijs of wit zijn. Toen koningin Emma in 1934 overleed, werden de grenzen opnieuw verlegd. Vanwege haar geloof in het eeuwige leven, wilde Emma een witte begrafenis. Ook bij de uitvaart van koningin Juliana en prins Bernhard werd hiervoor gekozen.

Beton

Waarom ik zo uitgebreid de geschiedenis behandel? Omdat het laat zien dat kledingvoorschriften niet in beton gegoten zijn. Vroeger bepaalde de vorst de kledingvoorschriften en hadden zijn ondergeschikten te volgen; tegenwoordig zien we vaak een tegenovergestelde volgorde. Prinses Beatrix begon in officiële functie pas broeken te dragen toen dat in Nederland al lang en breed geaccepteerd was. Van een officiële etiquettelijst in de staatsalmanak is ook allang geen sprake meer. Wat je wel en niet kan dragen, is tegenwoordig een kwestie van fingerspitzengefühl.

Dat blijkt ook wel uit de rouwsluier van koningin Sonja. Toen haar schoonvader in 1991 overleed, droeg ze tijdens de uitvaart een dubbellaagse, lange rouwsluier. Dat zíj het was die naast de nieuwe koning stond, moesten we maar geloven. Haar gezicht zien was simpelweg onmogelijk. Lange tijd vonden er geen grote staatsbegrafenissen meer plaats. Toen koningin Sonja afgelopen woensdag het paleis verliet voor de begrafenis, viel het me meteen op dat de koningin nog wel een sluier droeg, maar niet zo’n zware als in 1991. De gezichtsbedekking was dit keer transparant en kort. Etiquette is dus niet in beton gegoten. De regels bewegen met de tijd mee. Zo was het twintig jaar geleden ook ondenkbaar dat royals met kleine haarbanden bij een begrafenis zouden verschijnen. In Noorwegen keek niemand er meer vreemd van op.

Amalia en haar keuze voor korte mouwen

Of Amalia met haar korte mouwtje een regel overtrad woensdag, kun je dus lastig stellen. Ze was wel de enige royal met blote armen en voor zover ik weet ook de eerste royal ooit met blote armen bij een staatsbegrafenis. De een zal haar nu zien als een overtreder van de modewet, de ander als een voorloper. Ik vermoed dat we in de toekomst nog veel vaker korte mouwen zullen gaan zien ten tijde van rouw. Kijk maar om je heen bij de gemiddelde begrafenis van een burger. Naast korte mouwen duiken daar inmiddels ook spijkerbroeken en af en toe zelfs sportkleding op. Tijden veranderen, of je dat nu leuk vindt of niet.

Maar nog even terug naar Amalia en haar jurk van Roland Mouret. Zou ik die haar hebben aangeraden? Nee, dat niet. Ik zou persoonlijk de grenzen liever verleggen bij een begrafenis in eigen land. Ook smeken de weersomstandigheden in Oslo niet direct om een blote arm. Maar scherp stellen dat ze een fout maakte, doe ik evenmin. Mede door de handschoenen vond ik het toch een heel mooi en waardig totaalplaatje. Ik zie de korte mouw gewoon als een kwestie van een nieuwe tijd en een nieuwe generatie. Wie wél de regels overtrad, was koningin Rania van Jordanië. Het kledingvoorschrift schreef woensdag tenue de ville + hoed voor. Rania besloot dat laatste achterwege te laten, terwijl er toch een kerkdienst op het programma stond. Dat ze tijdens de processie ook nog een zonnebril droeg, versterkte het beeld van een vrouw die overal lak aan heeft. En dát is dus wel tegen de etiquette. De do’s en don’ts draaien onderaan de streep immers om respect. Voor jezelf én voor de ander.