Lezersvraag: Waarom wordt Beatrix na haar overlijden weer koningin?

Een interessante lezersvraag: waarom wordt prinses Beatrix na haar overlijden weer koningin genoemd? Hoewel dit hopelijk nog heel lang duurt, beantwoorden we deze vraag graag. Uiteraard met het grootste respect, want we zijn ontzettend dankbaar dat de voormalige koningin nog steeds in ons midden is.

Het is een hardnekkige gedachte die regelmatig opduikt in gesprekken over het Nederlandse koningshuis: “Als prinses Beatrix komt te overlijden, wordt ze na haar dood automatisch weer koningin genoemd.” Maar, klopt dat eigenlijk wel? Hoe ging dat bij Wilhelmina en Juliana destijds?

Wat zegt de wet?

Staatsrechtelijk gezien verandert een titel niet meer na het overlijden. Prinses Beatrix kan dus na haar overlijden niet weer koningin worden. Ze is immers geen staatshoofd meer. Er is maar één staatshoofd, en dat is de regerende vorst: koning Willem-Alexander.

Waar komt het ‘misverstand’ vandaan?

Waar komt het dan toch vandaan, het idee dat een afgetreden vorstin na haar overlijden weer koningin genoemd gaat worden? Die gedachte is niet vreemd. Maar, als het juridisch niet zo werkt, waarom denken zoveel mensen dan dat voormalige vorstinnen na hun dood weer ‘Koningin’ worden? Dat heeft vooral te maken met de praktijk van de geschiedschrijving en het taalgebruik in de volksmond.

In geschiedenisboeken worden staatshoofden vrijwel altijd genoemd met de hoogste functie die ze tijdens hun leven hebben vervuld. Geschiedenisboeken spreken over koningin Wilhelmina en koningin Juliana. Hoewel beiden na hun troonsafstand tot aan hun overlijden officieel ‘prinses’ waren. Het is een vorm van historisch respect om iemand te herinneren aan de rol waarin hij of zij het land decennialang heeft gediend.

Formele rouwbekendmakingen

Bij zowel het overlijden van prinses Juliana in 2004 en prinses Wilhelmina in 1962 werd in de officiële berichten geschreven over “Prinses Juliana en Prinses Wilhelmina”. Het Algemeen Handelsblad kopte in 1962 “Prinses Wilhelmina vannacht overleden.” De Rijksvoorlichtingsdienst maakt in 2004 het overlijden van prinses Juliana als volgt bekend:

De Rijksvoorlichtingsdienst deelt namens de minister-president, mr.dr. J.P. Balkenende, met groot leedwezen mede dat Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Juliana der Nederlanden op zaterdag 20 maart 2004 om tien voor zes in de ochtend op Paleis Soestdijk is overleden.

De minister-president zal hedenochtend via radio en televisie de Nederlandse bevolking toespreken. Het tijdstip hiervan wordt zo spoedig mogelijk meegedeeld.

Hoe het werkt

1. Van haar geboorte tot aan haar koningschap was Beatrix prinses.
2. Tijdens haar koningschap van 1980 tot 2013 was ze regerend staatshoofd, en droeg ze de titel Koningin Beatrix.
3. Na haar troonsafstand op 30 april 2013 werd bij Koninklijk Besluit vastgesteld dat haar officiële titel veranderde in Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Beatrix der Nederlanden
4. Na haar overlijden zal ze in geschiedenisboeken en in het algemeen spraakgebruik over het algemeen Koningin Beatrix genoemd worden, maar haar eigenlijke titel blijft Prinses Beatrix.

Waarom dit gebeurt

Het koningschap was de hoogste en meest bepalende functie in het leven van de voormalige vorst(in). Door een overleden monarch aan te duiden met de hoogste titel die hij of zij ooit heeft gehad, eerbiedigt men hun historische rol als staatshoofd.

Dit is exact hetzelfde gelopen bij Wilhelmina en Juliana. Prinses Wilhelmina werd na haar aftreden in 1948 weer prinses, maar staat in de geschiedenisboeken bekend als koningin Wilhelmina. Hetzelfde geldt voor Juliana. Zij werd na haar aftreden in 1980 prinses, maar werd sinds haar overlijden in 2004 weer koningin Juliana genoemd in de volksmond, én in de geschiedenisboeken.